Kolorowy inwentarz – Józef Wilkoń – Ambasador Festiwalu

Tegorocznej edycji naszego Festiwalu zgodził się ambasadorować Józef Wilkoń – artysta książki, malarz, rzeźbiarz i scenograf, jeden z ostatnich – działających nieprzerwanie od lat 60-tych – przedstawicieli Polskiej Szkoły Ilustracji. W dorobku ma ponad 200 książek dla dzieci i dorosłych, w tym wiele wydanych poza granicami naszego kraju.

fot. Piotr Gil

Tygrysy, wilki, mamuty, konie, krowy, koty i psy, pawie, sowy, wróble, biedronki i motyle… to tylko część kolorowego inwentarza Mistrza Wilkonia. Sam, często podkreśla znaczenie wychowania na wsi i swój związek z przyrodą, miłość do wszystkiego co skacze i biega, co futrzaste i co strzyże uszami 1. To od zwierząt zaczęła się jego przygoda z rysunkiem i malarstwem, to właśnie one w znacznej mierze wypełniały teczkę, którą zabrał ze sobą do Naszej Księgarni, starając się o pierwsze ilustratorskie zlecenie 2. Z czasem zwierzyniec wybiegł, wypełzł i wyfrunął Wilkoniowi z książek, przybierając bardziej namacalne formy – nabierając trójwymiarowości. Liczne rzeźby z drewna i metalu, stopniowo wypełniły przydomowy ogród, porozjeżdżały się po świecie. Artysta twierdzi, że po prostu przełożył zamaszyste ruchy pędzla – na zamaszyste ruchy siekiery…3

Elżbieta Skierkowska, bibliotekarka i kustoszka już na początku artystycznej drogi Józefa Wilkonia pisała o nim “poeta-malarz wysokiego lotu”4. Jego twórczość ilustratorska miała wszelkie znamiona sztuki wysokiej. Sam artysta przyznaje, że na początku lat 60-tych przeżywał fascynację taszyzmem (od franc. tache – plama)5. To właśnie doskonałe operowanie plamą barwną, najbardziej wyróżniało go spośród innych wybitnych ilustratorów tamtego czasu –  w przeważającej mierze byli to graficy a nie malarze. Sztukę Wilkonia od zawsze charakteryzowała także ciągła potrzeba eksperymentowania, głównie z technikami warsztatowymi, które zmieniał na przestrzeni lat od akwareli począwszy, przez tusz i temperę, po pastele, przy jednoczesnym zachowaniu odrębności swojego własnego, rozpoznawalnego stylu.

fot. Stefan Wroński

Artysta od początku przeciwstawiał się dosłowności i opisowości, zabierając dzieci w świat magii koloru, barwy i faktury, nigdy nie poprzestając na oczywistościach i banale. Lubował się w niestandardowych pigmentach, przede wszystkim w złocie 6. Przykładem jest wydany już w roku 1970, przez wydawnictwo Ruch zbiór wierszy Wandy Chotomskiej “Siedem księżyców”. Okładka, wszystkie ilustracje a nawet wyklejka są poddrukowane złotą farbą co daje niesamowity efekt migotania i trójwymiarowości obrazu. Podobnymi zabiegami, z wykorzystaniem złotego a także srebrnego pigmentu, posługiwał się później wielokrotnie, w opracowywanych przez siebie książkach.

Wilkoń podkreśla, że traktuje literaturę jako partnera do własnej wypowiedzi artystycznej: “Moja ilustracja nie powinna być dosłowna. Dopowiadam rzeczy zaledwie w literaturze zaznaczone. Jest to rodzaj akompaniamentu. Dwie ścieżki biegną obok siebie równolegle”7. A jednak zdarzały się sytuacje kiedy malarskie szkice artysty tak bardzo zachwycały literatów, że pisali utwory specjalnie do nich, wychodząc obrazowi naprzeciw. Tak powstały m.in. słynne “Pawie wiersze” Tadeusza Kubiaka – w twardej oprawie, z lirycznymi, delikatnymi przedstawieniami ptaków.

fot. Ireneusz Sobieszczuk

Józef Wilkoń, odznaczony wieloma prestiżowymi nagrodami, wystawiany na całym świecie osiągnął tak wiele, że mógłby spocząć na laurach. Nie zamknął się jednak ze swoim dorobkiem w czterech ścianach pięknego domu w Zalesiu Dolnym. Cały czas aktywny, jeździ po Polsce i świecie, prowadzi warsztaty z dziećmi, maluje dla publiczności, snuje opowieści. Z otwartością i naturalnością wciąga kolejne pokolenia w stworzony przez siebie świat i zaraża miłością – do sztuki, do książki i do zwierząt.

Monika Chrabąszcz-Tarkowska

1. Józef Wilkoń o swojej twórczości, Polskie Radio Dwójka, 12.02.2020
2. Barbara Gawryluk, Ilustratorki, ilustratorzy, 2019
3. Program Bzik Kulturalny, realizacja: Marzanna Grdeń, TVP Polonia, 2006
4. Elżbieta Skierkowska, Współczesna ilustracja książki, 1969
5. Artystyczne inspiracje Józefa Wilkonia, Polskie Radio 24/db, 25.09.2018
6. Joanna Olech, Wilkoniana, Tygodnik Powszechny, 22.02.2007
7. Józef Wilkoń o swojej twórczości, Polskie Radio Dwójka, 12.02.2020

Instagram